De toekomst van de dood

Het is een koude, zonnige voormiddag als ik op weg ga naar Houten, naar Architectuurcentrum Makeblijde. De routebeschrijving ligt naast me, de meest dringende klussen zijn gedaan, ik ben er klaar voor. Maar waarvoor eigenlijk? De uitnodiging die ik eind december ontving laat veel ruimte voor speculatie. Onderwerp is het Rituele Landschap: de veranderende rol van het landschap als laatste rustplaats, als plek om te herdenken en te bezinnen. Dat klinkt interessant, maar ‘opnieuw betekenis en vorm geven aan de dood’, is dat niet een beetje hoogdravend? En wil ik wel deel uitmaken van een Dream Team van allerlei disciplines, dat meehelpt om het onderwerp te verdiepen en te verbreden? Met als uitgangspunt verzamelen/inspireren/niet oordelen/verbinden?  

Met al die gedachten in mijn hoofd zit ik een uur later samen met de andere deelnemers geboeid te luisteren naar een paar bevlogen mensen. Waar gaat het naar toe met de uitvaart in Nederland, is de vraag die zij zich stellen. In deze geïndividualiseerde en seculiere samenleving is de dood steeds meer bespreekbaar, in het afscheid wil men het leven vieren, zelf invulling geven aan de uitvaart, op zoek naar een passende locatie. Het belang om zich met de natuur te verbinden wordt groter, men is op zoek naar authenticiteit en gaat meer zijn eigen weg. Een toenemend verzet tegen autoriteit zal maken dat de grote gevestigde partijen het steeds zwaarder zullen krijgen. Ik moet inwendig lachen als meteen na deze stelling de uitvaartbranche ten tonele wordt gevoerd. Een traditionele en gesloten industrie, die het ontbreekt aan enige visie. Met een stoffig karakter. Zonder oog voor de klanten; schaalvergroting en eigenbelang staan voorop.

Ik krijg geen kans voor een nuancerende opmerking. De spreker heeft het inmiddels over het plan om Memory Parks te maken, nieuwe plaatsen van samenkomst voor herdenken, bezinnen en recreëren. Aha! Langzaam begint het me te dagen. De initiatiefnemers van de middag zoeken draagvlak voor een nieuw idee, lijkt het. Een bundeling van expertise, met als resultaat een mooie publicatie. Maar hoe dat er allemaal precies moet uitzien, dat weet men nog niet. Een boek voor op de koffietafel? Een eye-opener? Een boek voor beleidsmakers? Voor cultuurhistorici? Voor projectontwikkelaars? Voor de uitvaartbranche?

Ondanks mijn reserve voel ik hoe het onderwerp me langzaam maar zeker pakt. Die slimmerds daar bij Makeblijde scherpen mijn gedachten, dagen me uit. Jazeker, denk ik, als ik terug rijd naar huis, meedenken over de toekomst van de dood in Nederland, best. Maar dan wel met een paar kritische kanttekeningen. Maak een aansprekend boek voor iedereen, 16 miljoen nabestaanden. Laat daarin op aansprekende wijze zien wat allemaal mogelijk is rondom de dood, wat de voors en tegens zijn en waar men op moet letten. Reik nieuwe, inspirerende ideeën aan, zoals bijvoorbeeld zo’n Memory Park. Maar toon ook aandacht en respect voor wat er al is. Al die mooie bestaande begraafplaatsen zijn net zo goed herdenkingsplekken, elk met hun eigen traditionele waarde. Pleiten voor de aanleg van een Memory Park langs het Pieterpad? Dan ook erop wijzen dat het gesloten Huis te Vraag, de mooiste begraafplaats van Nederland, behouden moet blijven. Onze stoffige branche moet vernieuwen? OK, maar ga met zo’n opmerking op z’n minst niet voorbij aan alle ervaring, kennis en oprechte betrokkenheid van veel harde werkers daar. En nog iets: schrijf het boek vanuit het oogpunt van de nabestaanden en niet alleen om een goed idee te slijten. Want wat je zegt ben je anders zelf!

Marie-Louise Meuris.

Bron: Uitvaart, Maart 2009