Uit de Schaduw

Het was dezelfde Buchenwaldherdenking als altijd, maar toch was het dit keer anders. De ochtend begon volgens de gebruikelijke planning. Om 9 uur was een aantal mensen al druk aan het organiseren. Vlaggenmasten plaatsen, bloemenkransen controleren, de route checken, dat soort zaken. Ondertussen begonnen de eerste bezoekers langzaam binnen te druppelen. Er was de jaarlijks terugkerende blijdschap dat mensen elkaar na een jaar weer terugzagen. Maar ook de schrik, omdat bepaalde gezichten plotseling werden gemist, ook door ons. Er waren de sociale gesprekjes over de gezondheid, mensen die slecht konden lopen hielpen we de trappen op, koffie en thee met een koekje gingen rond. Het roezemoesde gezellig in koffiekamer de Nieuwe Wester. Het wachten was alleen nog maar op de hoogwaardigheidsbekleders.

Niet veel later kon de voorloper het vertreksein aan de stoet geven. Zoals altijd was het een informele  wandeling naar het monument met de Buchenwald-urn. Ons golfkarretje, met aanhangwagentje, reed volledig bezet mee in de stoet. Toen eindelijk iedereen een plekje had gevonden rondom het monument, was het woord aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten Generaal. Zij zou dit keer de herdenkingstoespraak houden.

De zon scheen stralend, de vogeltjes kwetterden in de bomen, terwijl Gerdi Verbeet vertelde over de bevrijding van het concentratiekamp op 11 april 1945, beschreven door de ogen van de Spaanse schrijver Jorge Semprun. De Amerikanen die het kamp aan het begin van de middag binnentrokken, troffen er nog 21.000 gevangenen aan, waaronder 384 Nederlanders. Van velen is onbekend hoe hun leven verder ging. Maar 38 overlevenden vertelden enkele jaren geleden hun verhaal op film. Een document van onschatbare waarde, gemaakt op initiatief van de vereniging van oud-Buchenwalders. Herinneringen aan het kamp, verhalen over hun thuiskomst. Maar degene die terugkwam, was niet meer degene die ooit zo ruw was weggehaald. Hoe was dat? Voor een gezin, een familie, om te leven met iemand die onuitsprekelijke dingen had gezien?

De vogeltjes kwetterden nog steeds, maar toch leek er een diepe, geconcentreerde stilte te vallen. Gerdi Verbeet vervolgde: ‘De tweede Wereldoorlog heeft miljoenen slachtoffers gemaakt. Maar we tellen dan alleen de slachtoffers van voor 1945 en niet die van erna. De vaders en moeders, de vrouwen en kinderen die de oorlog niet meemaakten en toch slachtoffer zijn. Ook voor hen zijn we hier vandaag. Voor de vrouwen die bleven bij de man aan wie zij zich ooit gebonden hadden, ook al was hij iemand anders geworden. En voor de kinderen, over wier jeugd altijd een schaduw lag.’

Deze uitgesproken aandacht, niet alleen voor de oud-Buchenwalders maar ook voor hun familieleden, was onverwacht. De aanwezigen waren er zichtbaar door geraakt. Na de herdenking zag ik de spreekster napraten. Zittend op haar hurken, aandachtig luisterend, met een hand in haar hand. En zo was het dezelfde Buchenwaldherdenking als altijd, maar toch was het dit keer anders. 

Marie-Louise Meuris.

Bron: Uitvaart, Mei 2009