Foto links: Voorterrein met ontvangstgebouw van stadsarchitect A.W. Weismann (1894).(Foto ongedateerd, circa 1920, Gemeentearchief Amsterdam.)

Foto rechts: Toegangspoort van de Nieuwe Oosterbegraafplaats met zicht op het oorspronkelijke ontvangstgebouw. Beide werden ontworpen door stadsarchitect A.W. Weismann. (Foto ongedateerd, circa 1910, herkomst Gemeentearchief Amsterdam.)

Architectuur

Het oorspronkelijke ontvangstgebouw werd in 1892 ontworpen door stadsarchitect A.W. Weissman. Kort daarna ontwierp deze het Stedelijk Museum. Het hekwerk bij de hoofdentree, de gebouwen aan weerszijde van deze entree (dienstwoningen en doodgraverswoning, later directeurswoning, nu Uitvaartmuseum Tot Zover) en het huidige werkplaatsgebouw zijn eveneens van zijn hand. Het aulagebouw werd in 1938 afgebroken. Men vond het te somber en gebrekkig en een aula werd node gemist. Stadsarchitect J. Leupen ontwierp het nieuwe aulagebouw en het voorste gedeelte van het huidige kantoorgebouw.

De nieuwe Aula werd kort voor de oorlog in gebruik genomen. Na veel heen en weer gepraat van voor- en tegenstanders werd besloten de hal en de Aula te vervolmaken met wandschilderingen van de hand van Albert Muis (1914-1988). Als voorbeeld van de figuratieve, monumentale schilderkunst verbeeldt de wandschildering een ruïne met palmen, bomen en op de voorgrond een pauw. De treurende figuren in de hal wijzen als het ware de bezoeker naar de Aula, een plek waar natuur, stille rust en herinnering de hoofdrol spelen. De samenhang met de architectuur van ir. J. Leupen is opvallend, de waaiervorm van de Aula wordt door de schildering geaccentueerd en de wandschildering krijgt door de lichtinval van de bijzondere hoge ruitvormige ramen een extra impuls. Het betreft hier een unieke combinatie van kunst en architectuur.

Onder deze tekst kunt u klikken om een filmpje bekijken over Albert Muis aan het werk aan zijn bijzondere wandschildering. In 2000 werd de restauratie van zijn wandschildering voltooid.

Overigens zijn alle genoemde gebouwen en het hekwerk sinds oktober 2003 Rijksmonument.

In 1994 werd het aulagebouw aan de zijkanten uitgebreid met twee koffie/ontvangkamers. Aan de achterkant kwam het crematorium met enkele werkruimtes.

In 2007 is de voormalige directeurswoning verbouwd en uitgebreid tot het huidige gebouw van Nederlands Uitvaart Museum Tot Zover (architectenbureau Kerssen en Lijbers). Ook de huidige, te kleine wachtruimte is in 2007 uitgebreid. Daarnaast zijn in 2007 de interieurs van de koffiekamers in het aulagebouw gerenoveerd.

Voormalig directeurswoning van de hand van Weismann. De woning wordt verbouwd om vanaf 2007 te dienen als expositieruimte en kantoor voor het Nederlands Uitvaartmuseum (foto: Irene Doorenbos).
De door Weismann ontworpen dienstwoningen, links van de hoofdentree.
Achteraanzicht van het door Weismann ontworpen werkplaatsgebouw.
Het huidige aulagebouw, ontworpen door stadsarchitect Ir. J. Leupen, kwam in september 1939 gereed.
De achterkant van het huidige aulagebouw, niet lang na de oplevering in 1939. Koffiekamers en crematorium ontbreken nog. Ook de bronzen engel van Fred Carasso is nog niet aanwezig boven de bronzen deuren.
De voorhal en de wachtruimten (nu de zijentrees) en het administratiegebouw waren al eerder opgeleverd, in juli 1938. De huidige zijentrees waren in eerste opzet bedoeld als overdekte wachtkamer. Met gesmeed ijzeren hekken werden de ruimtes afgesloten. De kolommen in de portieken zijn in koper uitgevoerd.
In de voorhal dringt het volle daglicht binnen door de hoge bronzen glaspui. Hierdoor komt de beslotenheid van de aula nog sterker tot uitdrukking. De bronzen wandarmen zijn nog steeds aanwezig, echter zonder de oorspronkelijke glazen schalen.
De kolommen bij de achterwand zijn van slingerbeton met bronzen kapiteeltjes en voetbanden. De Nederlandse Klokken- en Orgelraal kreeg de leiding over het plaatsen van het orgel, op advies van de hoofdleraar van het Conservatorium Amsterdam, de heer Anthony van der Horst.
Architect Leupen ontwierp het blank gehouden Slavonisch eikenhouten meubilair en de bijzondere natuurstenen vloertegels speciaal voor de aula. De zoldering werd in blank eikenhout gehouden, de wanden in ruw pleisterwerk.
Aan de achterzijde van de aula hangt een engel. Deze is van de hand van de Italiaanse beeldhouwer Frederico Antonio Carasso (1899-1969). Op de vlucht voor het fascisme streek hij in 1934 neer in Amsterdam. In de naoorlogse jaren was Carasso hoogleraar aan de Jan van Eyck Academie in Maastricht (foto: Henk van Hunnik).
Het prieel.
Het gebouwtje is in de afgelopen 100 jaar tweemaal verhuisd. Het stond eerst aan het einde van de hoofdas, vervolgens op de heidetuin (vak 74), en tegenwoordig staat het op vak 26 (zie foto).
klik op foto voor bijschrift
De portiersloge.
Ten behoeve van de Electrische Museumtramlijn Amsterdam werd een replica van een Gronings tramhuisje gebouwd. Vanwege de vandalismegevoeligheid werd deze echter niet in gebruik genomen. De Nieuwe Ooster nam het over alwaar het sinds oktober 1990 dient als portiersloge.

Kruislaan 126
1097 GA Amsterdam
Telefoon 020 608 06 08